گل مژه (Stye | Hordeolum)
گل مژه چیست ؟
گل مژه التهاب و عفونت غده ای به نام «میبومین» در جداره پلک است؛ این غده مسئولیت ترشح چربی را برعهده دارد؛ چربی که باعث می شود اشک چشم با تاخیر تبخیر شود و چشم دچار خشکی نشود. در واقع چربی یکی از اجزا و لازمه سلامت لایه اشکی است.
برخی عوامل باعث افزایش غلظت ترشحات غدد اشکی می شود؛این موضوع انسداد مجاری غدد اشکی را ایجاد کرده و گل مژه ظاهر شود.
گل مژه یکی از بیماریهای شایع پلک است که می تواند افراد را در سنین مختلف گرفتار کند. گل مژه به صورت یک توده متورم، حساس و دردناک و قرمز رنگ درلبه یا نزدیکی لبه پلک تظاهر می کند. این توده در حقیقت یک آبسه کوچک است که در اثر عفونت یا التهاب ریشه مژه ها یا غدد ترشح کننده چربی پلک ایجاد می شود. تماس دست آلوده با چشم (به خصوص اگر با ترشحات بینی آلوده شده باشد) و التهاب لبه پلک (بلفاریت) از عوامل مهمی هستند که باعث بروز گل مژه می شوند.
بیشتر بخوانید: علت کوچک شدن چشم
انواع گل مژه
گل مژه یکی از مشکلات شایع پلک است که بر اساس محل ایجاد، به دو نوع اصلی تقسیم میشود. این عارضه معمولاً در نتیجه عفونت غدد چربی اطراف چشم یا غدد موجود در پلک به وجود میآید و با علائمی مانند درد، قرمزی، التهاب و تورم همراه است. هر یک از انواع گل مژه ویژگیها، محل بروز و شدت علائم متفاوتی دارند که در ادامه با آنها آشنا میشویم.
گل مژه خارجی
گل مژه خارجی در لبه بیرونی پلک و در نزدیکی ریشه مژهها ایجاد میشود. علت اصلی آن عفونت فولیکول مژه یا غدد چربی سطحی پلک است. این نوع گل مژه معمولاً به شکل یک برجستگی قرمز، متورم و دردناک ظاهر میشود که ممکن است بهتدریج چرک در آن جمع شود و ظاهری شبیه جوش پیدا کند. در بسیاری از موارد، گل مژه خارجی پس از چند روز بهطور طبیعی تخلیه شده و بهبود مییابد. تماس دستهای آلوده با چشم، رعایت نکردن بهداشت پلک و استفاده از لوازم آرایشی آلوده از مهمترین عوامل بروز این نوع گل مژه هستند.
گل مژه داخلی
گل مژه داخلی در قسمت داخلی پلک و در غدد میبومیان ایجاد میشود. از آنجا که این نوع در داخل پلک قرار دارد، معمولاً با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نیست، اما نسبت به گل مژه خارجی درد و ناراحتی بیشتری ایجاد میکند. التهاب و تورم ناشی از آن میتواند باعث احساس فشار روی چشم، درد هنگام پلک زدن و گاهی تاری موقت دید شود. به دلیل محل قرارگیری، تخلیه گل مژه داخلی دشوارتر است و در برخی موارد برای درمان آن به مراقبت پزشکی یا مداخلات درمانی نیاز خواهد بود.
علائم و نشانه های گل مژه
- احساس سنگینی و درد پلک
- ایجاد یک توده برجسته قرمز رنگ دردناک در لبه یا نزدیکی لبه پلک
- سوزش و خارش و اشک ریزش
- گاهی خروج ترشحات چرکی از ضایعه
- تاری دید: تاری دید از علایم معمول گل مژه نیست اما اگر گل مژه نسبتاً بزرگ باشد با مسدود کردن مسیر دید یا با فشار روی قرنیه و ایجاد آستیگماتیسم باعث تاری دید می شود.
علت گل مژه
گل مژه التهاب و عفونت غده ای به نام «میبومین» در جدار پلک است و ترشح چربی را برعهده دارد. فراموش نکنیم که چربی یکی از اجزا مهم برای سلامت لایه اشکی است.
معمولًا آلودگی میکروبی و یا استفاده از مواد آرایشی در لبه پلک، باعث انسداد مجاری غدد چربی می شود. با این وجود علل دیگری هم در بروز گل مژه نقش دارند. چاقی، دیابت، افزایش کلسترول موجب افزایش میزان ترشح چربی و افزایش فعالیت غده میبومین می شود. در نتیجه میزان چربی بیشتری در پلک ترشح و دهانه بین مژه ها را می بندد؛ در این صورت چربی در بین لایه های پلک تجمع می یابد و موجب بروز گل مژه می شود.
چاقی، دیابت و افزایش کلسترول موجب افزایش میزان ترشح چربی و افزایش فعالیت غده میبومین می شود. در نتیجه میزان چربی بیشتری در پلک ترشح خواهد شد و دهانه بین مژه ها بسته می شود و چربی در بین لایه های پلک تجمع یافته و موجب بروز گل مژه(هورئولوم) و شالازیون می شود.
افرادی که دچار چاقى، دیابت، افزایش کلسترول، قند خون و چربی هستند؛ باید به گل مژه توجه زیادی داشته باشند .مصرف زیاد شیرینی و شکلات نیز موجب تجمع گلوکز به شکل چربی در بدن می شود که این موضوع نیز می تواند موجب افزایش ترشح چربی و فعالیت غده میبومین شود و فرد را در معرض ابتلا به گل مژه یا شالازیون قرار دهد.
چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به گل مژه هستند؟
گل مژه ممکن است برای هر فردی ایجاد شود، اما برخی افراد به دلیل شرایط جسمی، سبک زندگی یا بیماریهای زمینهای، بیش از دیگران در معرض ابتلا به این عارضه قرار دارند. آشنایی با عوامل خطر میتواند به پیشگیری از بروز یا عود مجدد گل مژه کمک کند.
افرادی که سابقه گل مژه دارند: اگر پیش از این یک یا چند بار گل مژه را تجربه کردهاید، احتمال بروز مجدد آن بیشتر است. بهویژه زمانی که عواملی مانند رعایت نکردن بهداشت چشم یا انسداد غدد چربی همچنان وجود داشته باشند.
مبتلایان به بلفاریت (التهاب مزمن پلک): بلفاریت باعث التهاب مداوم لبه پلکها میشود و محیط مناسبی برای رشد باکتریها ایجاد میکند. به همین دلیل، افراد مبتلا به این بیماری بیشتر در معرض عفونت غدد پلک و ایجاد گل مژه قرار دارند.
افراد دارای بیماریهای پوستی: برخی بیماریهای پوستی مانند آکنه، روزاسه و درماتیت سبورئیک (شوره سر) میتوانند عملکرد غدد چربی را مختل کرده و احتمال انسداد آنها را افزایش دهند. در نتیجه، خطر ایجاد گل مژه نیز بیشتر میشود.
افراد مبتلا به دیابت: دیابت میتواند توانایی سیستم ایمنی بدن را در مقابله با عفونتها کاهش دهد. به همین دلیل، افراد دیابتی نسبت به سایرین بیشتر مستعد ابتلا به عفونتهای چشمی، از جمله گل مژه هستند و باید به بهداشت چشم خود توجه ویژهای داشته باشند.
افرادی که در محیطهای آلوده فعالیت میکنند: کار در محیطهایی که گردوغبار، دود، مواد شیمیایی یا آلودگیهای مختلف وجود دارد، احتمال تماس چشم با عوامل بیماریزا را افزایش میدهد و میتواند زمینهساز ایجاد گل مژه باشد.
افراد با تغییرات هورمونی: نوسانات هورمونی در دوران بارداری، بلوغ، استرس شدید یا مصرف برخی داروهای هورمونی ممکن است ترشح چربی غدد پلک را تغییر دهد و احتمال بروز گل مژه را افزایش دهد.
استفادهکنندگان از لنزهای تماسی: رعایت نکردن اصول بهداشتی هنگام استفاده از لنزهای تماسی، مانند شستن نامناسب دستها یا ضدعفونی نکردن لنزها، میتواند باعث انتقال باکتری به چشم و افزایش خطر ابتلا به گل مژه شود.
اگر به بیماریهای چشمی علاقهمند هستید، پیشنهاد میشود درباره انواع کیست چشم و تفاوت آنها با گل مژه نیز مطالعه کنید تا شناخت بهتری از این عارضهها و روشهای درمان آنها داشته باشید.
درمان خانگی گل مژه
اکثر گل مژه ها ظرف چند روز به تدریج بهبود می یابند و مشکل خاصی ایجاد نمی کنند. در چند روز اول، استفاده از کمپرس گرم باعث تسکین درد می شود و ممکن است به سرباز کردن گل مژه و تخلیه ترشحات چرکی کمک کند. برای این منظور یک حوله تمیز را با آب جوشیده گرم (نه داغ!) مرطوب کنید و برای مدت 10 تا 15 دقیقه روی چشم مبتلا قرار دهید. ماساژ ملایم هم به تسکین درد و تخلیه ترشحات کمک می کند. ماساژ کمپرس گرم را می توان روزی 4-3 بار انحام داد تا ترشحات تخلیه شود و گل مژه بهبود پیدا کند. هرگز سعی نکنید گل مژه را بترکانید یا به زور تخلیه کنید، این کار می تواند باعث گسترش عفونت به بافت های مجاور و یا حتی ورود عفونت به مغز شود. اگر پس از چند روز گل مژه بهبود پیدا نکرد حتماً به چشم پزشک مراجعه کنید که در صورت لزوم با تجویز دارو یا یک جراحی کوچک مشکل حل شود. جراحی با بی حسی موضعی با استفاده از قطره بی حس کننده انجام می شود و گل مژه از سمت پشت پلک تخلیه می شود.
در گل مژه های معمولی استفاده از قطره های آنتی بیوتیک یا آنتی بیوتیک خوراکی تاثیر چندانی ندارد. اما در کودکان کم سن یا افرادی که گل مژه های شدیداً ملتهب دارند ممکن است لازم باشد با نظر چشم پزشک آنتی بیوتیک موضعی یا خوراکی برای جلوگیری از گسترش عفونت به بقیه پلک و قسمت های مجاور استفاده شود.
درمان پزشکی گل مژه
در بسیاری از موارد، گل مژه با مراقبتهای خانگی مانند کمپرس گرم و رعایت بهداشت پلک بهبود پیدا میکند. اما اگر پس از چند روز علائم کاهش نیابد، تورم و درد تشدید شود یا عفونت گسترش پیدا کند، مراجعه به چشمپزشک ضروری است. پزشک با توجه به شدت عارضه، مناسبترین روش درمانی را برای کنترل عفونت، کاهش التهاب و تسریع روند بهبودی انتخاب میکند. رایجترین روشهای درمان پزشکی گل مژه عبارتاند از:
برش و تخلیه گل مژه
در صورتی که گل مژه بزرگ شده باشد یا بهطور طبیعی تخلیه نشود، پزشک ممکن است تخلیه آن را با یک جراحی سرپایی انجام دهد. این اقدام تحت بیحسی موضعی انجام میشود و با ایجاد برشی کوچک، چرک و ترشحات عفونی از داخل گل مژه خارج میشوند. تخلیه گل مژه معمولاً باعث کاهش سریع درد، فشار و تورم شده و روند بهبود را سرعت میبخشد.
تجویز پماد یا قطره آنتیبیوتیک
اگر منشأ گل مژه عفونت باکتریایی باشد، پزشک ممکن است پماد یا قطره آنتیبیوتیک تجویز کند. این داروها به از بین بردن باکتریها، کنترل عفونت و جلوگیری از انتشار آن به سایر قسمتهای چشم کمک میکنند. در مواردی که عفونت شدید باشد یا به بافتهای اطراف سرایت کرده باشد، ممکن است مصرف آنتیبیوتیک خوراکی نیز ضروری باشد.
تزریق کورتیکواستروئید
برای گل مژههای مزمن، مقاوم به درمان یا مواردی که التهاب بسیار شدید است، پزشک ممکن است تزریق کورتیکواستروئید را پیشنهاد دهد. این روش به کاهش التهاب، کوچک شدن توده و تسریع روند بهبودی کمک میکند و معمولاً زمانی به کار میرود که سایر درمانها نتیجه مطلوبی نداشته باشند.
استفاده از قطرههای چشمی
قطرههای چشمی نیز از روشهای رایج درمان گل مژه محسوب میشوند. بسته به شرایط بیمار، پزشک ممکن است قطرههای آنتیبیوتیک، اشک مصنوعی یا سایر قطرههای درمانی را تجویز کند. این داروها میتوانند علائمی مانند قرمزی، سوزش، خشکی، درد و التهاب چشم را کاهش دهند و به بهبود سریعتر عفونت کمک کنند.
پیشگیری از گل مژه
در برخی از افراد گل مژه مکرراً عود می کند. برای پیشگیری از عود گل مژه به نکته های زیر توجه کنید:
- از تماس دست آلوده با چشم جلوگیری کنید.
- بهداشت پلک را رعایت کنید. شستشوی منظم پلک ها با آب ولرم یا شستشو و ماساژ لبه پلکها با شامپو بچه رقیق شده می تواند به جلوگیری از عود گل مژه کمک کند.
- گل مژه بندرت نیاز به آنتی بیوتیک خواهد داشت مگر اینکه عفونت در ملتحمه و چشم وجود داشته باشد. در این صورت حتما به چشم پزشک مراجعه و از مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک های چشمی خودداری کنید.
در صورت بروز گل مژه های مکرر حتماً به چشم پزشک مراجعه کنید. گاهی اوقات مشکلات زمینه ای چشمها مثل بلفاریت (التهاب لبه پلک) یا مشکلات غدد ترشح کننده چربی باعث بروز گل مژه مکرر می شود که تشخیص و درمان این بیماری ها توسط چشم پزشک باعث جلوگیری از عود گل مژه می شود. به علاوه گاهی اوقات بعضی از بیماری های جدی پلک ها (مثلاً تومورها) ممکن است به صورت گل مژه های مکرر تظاهر کند که در این موارد معاینه توسط چشم پزشک راهگشاست.
