نیستاگموس

* نيستاگموس چيست

نيستاگموس حركت ناگهاني، غير ارادي و ریتمیک چشم‌ها است که داراي يک فاز رفت و يک فاز برگشت می‌باشد. اين حرکات ممکن است افقي، عمودي يا چرخشي باشند. نيستاگموس معمولاً دو چشم را گرفتار مي‌كند وغالباً با نگاه به سمت ويژه‌اي تشديد می‌شود .

 

* انواع شایع نيستاگموس

نیستاگموس را می‌توان به دو نوع حسی و حرکتی تقسیم کرد. به نظر مي‌رسد «نيستاگموس حركتي» از سنين 6 هفتگي تا سه ماهگي شروع مي‌شود. اعضاء ديگر خانواده ممكن است دچار حركات چشمي غير طبيعي مشابهي نيز باشند، معمولاً حرکت افقي است.

 غالباً نگاه كردن بسيار نزديك به اشياء‌ يا ديدن در جهت‌هاي غير عادي از شدت نيستاگموس مي‌كاهد و بينايي را بهبود مي‌بخشد. خوشبختانه حركت چشم بيماران باعث ديدن متحرك اشيا نمي‌شود. با دور شدن اشياء بينايي ممكن است كاهش يابد اما با نزديكي آنها بينايي تقريباً طبيعي است. معمولاً هيچ گونه محدوديتي در پتانسيل يادگيري افراد مبتلا به نيستاگموس حركتي وجود ندارد.

نوع دیگر این عارضه «نيستاگموس حسي» است که با بينايي كاهش يافته به هر دليلي همراه می‌شود. نيستاگموس حسي معمولاً در سن 6 تا 8 هفتگي شروع مي‌شود. چشم‌ها متحرك به نظر مي‌رسند و حركت آنها گاه تند و گاه كند است. در اغلب موارد چشم‌ها به طرف بالا مي‌چرخند و پلك‌ها نيز ممكن است تكان بخورند. گاهي علت كاهش بینایی (مثلا در نوزادان متولد شده با كاتاراكت یا آب مرواريد) قابل درمان است. مسائل ديگري كه به «نيستاگموس حسي» ‌منجر مي‌شوند (مثل بیماری‌های عصب چشم یا شبکیه) ممكن است قابل درمان نباشند. با اين حال شناخت علت زمينه‌اي براي پيش بيني وضعيت كودك در آينده از اهميت ويژه‌اي برخوردار است.

 

پرسش این است که این حرکات چشمی چه سودی دارند؟ به‌طور ساده می‌توان گفت که با کمک سازوکارهای پیچیده‌ای که در رابطه تنگاتنگ دستگاه تعادلی و مغز و بینایی وجود دارد، انسان قادر است تصویر شیء را که می‌خواهد ببیند، بر روی لکه زرد شبکیه نگه دارد تا حداکثر بینایی حاصل شود و حرکات شیء یا حرکات بدن و سر تغییری در تصویر ایجاد نکند زیرا اگر حرکتی در سر انسان رخ دهد و سازوکارهای جبرانی نتوانند با ایجاد حرکات اصلاحی چشم، تصویر را بر روی شبکیه نگهدارند، فرد دید واضحی از شیء مورد نظر نخواهد داشت.

برای ساده تر شدن مطلب می‌توان مثال‌های زیر را مطرح کرد:

1. اگر حرکات پرسوئیتی «حرکات تعقیبی آهسته» چشم‌ها وجود نداشتند نمی‌توانستیم تصویر کاملاً واضحی از یک شیء در حال حرکت به‌طور مداوم داشته باشیم.

2. اگر حرکات نیستاگموسی وجود نداشتند، درون قطار قادر نبودیم محیط بیرون را لحظه به لحظه تماشا کنیم و تصاویر مانند یک نوار فیلم مبهم و تار از معرض دید ما رد می‌شدند. در مثال حاضر، تصویر اشیاء بیرون را با یک حرکت آرام در خلاف جهت حرکت قطار دنبال می‌کنیم و پس از آنکه شیء از حوزه دید ما خارج شده، با یک حرکت ساکادی «حرکات سریع چشم» چشم‌ها به نقطه اولیه برگردانده می‌شود.

 

* علل نيستاگموس

در بيشتر افرادی که نيستاگموس دارند، اين مشکل مادرزادي است «که می تواند حسي يا حرکتي باشد». نيستاگموس حسي بر روي يک بيماري زمينه‌اي چشم «با کاهش شديد بينايي از ابتداي تولد» ايجاد مي‌شود. از جمله اين بيماري‌ها کاتاراکت یا آب مروارید، گلوکوم یا آب سیاه مادرزادي، آلبينسيم، اختلالات مادرزادي شبکيه و عصب بينايي را نام برد. در نيستاگموس حرکتي اختلال چشمي ديگري وجود ندارد و اين بيماران از قدرت بينايي خوبي برخوردار هستند.

به ندرت نيستاگموس در اثر تومورهاي مغزي يا اختلالات عصبي شديد رخ مي‌دهد. نیستاگموس ممکن است به صورت ارثی و بدون همراهی با بیماری دیگری باشد.

نيستاگموس می‌تواند ناشی از مصرف دارو باشند. اين نوع نيستاگموس به ندرت با دوبيني همراه است و غالباً ديد اطراف را با مشكل مواجه مي‌سازد. علل ديگر شامل نوشيدن بیش از حد الكل يا استفاده از داروهاي كنترل بيماري است. غالباً اين گونه نيستاگموس با قطع مصرف دارو بهبود مي‌يابد.

برخي از افراد مي‌توانند «نيستاگموس ارادي» ‌ايجاد كنند همان طوري كه مي‌توانند گوش‌هاي خود را تكان دهند. به عبارت دیگر آنها می‌توانند حركت‌هاي افقي، ‌سريع و خوب را ايجاد و براي مدت كوتاهي آنها را ادامه دهند. غالباً اين گونه نيستاگموس براي جلب توجه به كار گرفته مي‌شود.

نيستاگموس ناشي از بيماري كمتر ديده مي‌شود. غالباً با نشانه‌ها و علائم نورولوژيكي همراه است كه شدت بيماري را نشان مي‌دهند.

 

* علائم نیستاگموس

علامت اصلي همان حرکات ريتميک است که در اغلب موارد با چشم غير مسلح نيز قابل تشخيص است. در برخي بيماران وجود وضعيت غيرطبيعي جبراني سر براي قرار گرفتن در وضعيتي است که کمترين ميزان نيستاگموس وجود دارد. در برخي از بيماران ممکن است همزمان با نيستاگموس، انحراف چشم نيز وجود داشته باشد.

علاوه بر علائم فوق، در موارد حسي ساير علائم بيماري زمينه‌اي چشمي همچون افتادگي پلك‌ها، كاتاراكت، بیماری شبكيه يا عصب بينايي نيز قابل تشخيص هستند. در مواردي که شک به بيماري زمينه‌اي سيستم عصبي وجود دارد، بررسي‌هاي لازم در اين زمينه بايد انجام شده و کودک سريع‌تر به متخصص مغز و اعصاب معرفي شود.

- نیستاگموس چیست؟

- چند نوع نیستاگموس وجود دارد؟ آیا همه آنها مشکل بینایی ایجاد می‌کنند؟

- نیستاگموس حرکتی در چه سنی مشاهده می‌شود؟

- نیستاگموس حسی در چه سنی مشاهده می‌شود؟

- آیا نیستاگموس یک بیماری چشمی است؟

- علت شایع نیستاگموس چیست؟

- آیا بیماری‌های مادرزادی چشم بر نیستاگموس اثر می‌گذارند؟

- آیا می‌توان نیستاگموس را درمان کرد؟

- چه موقعی از درمان جراحی نیستاگموس استفاده می‌شود؟

 

 

 

- نیستاگموس چیست؟

به حركت ناگهاني، غير ارادي و ریتمیک چشم‌ها گفته می‌شود که داراي يک فاز رفت و يک فاز برگشت است.

- چند نوع نیستاگموس وجود دارد؟ آیا همه آنها مشکل بینایی ایجاد می‌کنند؟

1. نیستاگموس حرکتی: غالباً مشکل بینایی ایجاد نمی‌کند.

2. نیستاگموس حسی: غالباً با مشکل بینایی همراه است.

3. نیستاگموس ارادی: مشکل بینایی ایجاد نمی‌کند و بیشتر برای جلب توجه است.

- نیستاگموس حرکتی در چه سنی مشاهده می‌شود؟

معمولاً در سنین 6 هفتگی تا سه ماهگی پس از تولد قابل مشاهده است.

- نیستاگموس حسی در چه سنی مشاهده می‌شود؟

معمولاً در سن 6 تا 8 هفتگي شروع مي‌شود. چشم‌ها متحرك به نظر مي‌رسند و حركت آنها گاه تند و گاه كند است.

- آیا نیستاگموس یک بیماری چشمی است؟

به طور طبیعی خیر، زیرا اگر حرکات رفت و برگشتی وجود نداشتند قادر نبودیم حین حرکت مناظر را به صورت واضح مشاهده کنیم. برخی اختلالات بر حرکات طبیعی چشم اثر می‌گذارند که باید مورد توجه قرار بگیرند.

- علت شایع نیستاگموس چیست؟

 در بيشتر افرادی که نيستاگموس دارند، اين مشکل مادرزادي است «که می تواند حسي يا حرکتي باشد». نيستاگموس حسي بر روي يک بيماري زمينه‌اي چشم «با کاهش شديد بينايي از ابتداي تولد» ايجاد مي‌شود. در نيستاگموس حرکتي اختلال چشمي ديگري وجود ندارد و اين بيماران از قدرت بينايي خوبي برخوردار هستند.

- آیا بیماری‌های مادرزادی چشم بر نیستاگموس اثر می‌گذارند؟

بله؛ از جمله اين بيماري‌ها کاتاراکت یا آب مروارید، گلوکوم یا آب سیاه مادرزادي، آلبينسيم، اختلالات مادرزادي شبکيه و عصب بينايي است.

- آیا می‌توان نیستاگموس را درمان کرد؟

گاهي با برطرف كردن علت زمینه‌ای مي‌توان نيستاگموس را درمان نمود. اگر چه نيستاگموس غالباً ماندگار است اما مي‌توان بينايي كاهش يافته را با استفاده از عينك و وسايل كمك كننده كاهش بينايي بهبود بخشيد.

- چه موقعی از درمان جراحی نیستاگموس استفاده می‌شود؟

1. برای  اصلاح وضعيت غير طبيعي سر

2.  برای اصلاح انحراف چشم احتمالي همراه

3. برای کاهش شدت و دامنه نيستاگموس

    عضویت در خبرنامه بیمارستان نور