پیوند قرنیه

قرنیه به لایه شفاف جلوی چشم گفته می شود که درست مقابل عنبیه «قسمت رنگی چشم» قرار دارد.  در واقع رنگ چشم وابسته به عنبیه است که از فردی به فرد دیگر متفاوت می باشد اما قرنیه مانند پنجره کاملاً شفاف است و به نور اجازه ورود به چشم را می دهد. همچنین قرنیه نور را طوری تغییر مسیر می دهد که تصاویر اشیاء دور و نزدیک روی پرده شبکیه متمرکز شوند. پیوند قرنیه یا «کراتوپلاستی» عملی است که طی آن قرنیه ای که دچار کدورت شده، با قرنیه شفاف تعویض می شود.

پیوند قرنیه یک عمل جراحی است که طی آن قسمت آسیب دیده قرنیه بیمار برداشته شده، با یک قرنیه جدید و سالم جایگزین می شود.

برای انجام پیوند قرنیه از دو روش متداول استفاده می شود:

- پیوند قرنیه تمام ضخامت: در این حالت تمام ضخامت قرنیه در منطقه آسیب دیده برداشته شده و با یک قرنیه سالم جایگزین می شود.

- پیوند قرنیه لایه ای: پیوند قرنیه از حدود 40سال قبل رواج داشت به این شکل که قرنیه بیمار برداشته و قرنیه سالم پیوند زده می شد. به تدریج با رشد دانش چشم پزشکی و ابداع روش های جدید، پیوند قرنیه متحول شد و جراحان موفق شدند فقط قسمت لایه معیوب و آسیب دیده این عضو را برداشته و لایه سالم را به جای آن پیوند بزنند.

 

* انواع پیوند قرنیه:

- لاملار ALTK: فقط لایه سطحی قرنیه که آسیب دیده است برداشته شده و با قسمت مشابه از قرنیه پیوندی، جایگزین می شود.

- دالْک DALK: در مواردی که بیمار اختلال گسترده در لایه های سطحی و بالایی دارد به کار گرفته می شود.

- دِسِک DSAEK: در مواردی که بیمار اختلال در لایه عمقی (اندوتلیوم) دارد به کار می رود و قسمت های سطحی و میانی سالم باقی می مانند. ضخامت این لایه پیوندی حدود ۹۰ تا ۱۸۰ میکرون است.

- دِمِک DMEK: جدیدترین روش پیوند اندوتلیوم است و در آن غشاء بسیار نازکی به ضخامت ۵ تا ۱۰ میکرون پیوند زده می شود. این روش در مقایسه با دیگر روش ها تبحر بیشتری در جراحی میطلبد و از پیچیدگی های بیشتری نسبت به روش های دیگر برخوردار است.

1. ایجاد دید بهتر در مواردی که کدورت قرنیه باعث تاری دید شده است.

2. ترمیم سوراخ قرنیه برای حفاظت ساختمان های داخل کره چشم.

3. درمان درد چشم در مواردی که به علت بیماری یا تورم قرنیه درد شدید وجود دارد.

4. ریشه کن کردن عفونت در مواردی که عفونت قرنیه با دارو درمان نمی شود.

 

1. داشتن ورم قرنیه پس از جراحی آب مروارید

2. بیماری قوز قرنیه (کراتوکونوس)

3. وجود کدورت یا لک قرنیه که معمولاً به دلیل  عفونت مکرر تبخال چشمی یا عفونت های میکروبی ایجاد می شود.

4. سوختگی شیمیایی قرنیه

5. بیماری های ارثی که باعث ایجاد کدورت یا ورم قرنیه می شوند.

قرنیه پیوندی پس از مرگ از چشم افرادی تهیه می شود که تمایل داشته اند با اهداء قرنیه به دیگران کمک کنند. بدون اقدام خیرخواهانه و رضایت این افراد جراحی پیوند قرنیه امکان پذیر نیست.

همه قرنیه های اهداء شده در بانک چشم نگهداری می شود. در بانک چشم این قرنیه ها به طور دقیق معاینه می شوند تا از سالم بودن آن ها اطمینان حاصل شود. همچنین تمام قرنیه های پیوندی از نظر بیماری هایی مثل ایدز و هپاتیت کنترل می شوند تا این بیماری ها به فرد گیرنده پیوند سرایت نکند.

نکته: قرنیه های تایید شده به مدت 2 تا 8 روز در بانک چشم ذخیره و به افراد نیازمند پیوند ارائه می شوند؛ قرنیه سالم حداقل برای درمان 3بیمار به کار می رود.

برای انجام جراحی پیوند قرنیه معمولاً لازم است که بیمار قبل از عمل در بیمارستان بستری شود آزمایش ها و معاینات لازم انجام گیرد. معمولاً قبل از بستری شدن بیمار در بیمارستان برای رزرو قرنیه با بانک چشم هماهنگی به عمل می آید، اما به هر حال ممکن است در روز عمل، قرنیه مناسب برای پیوند در بانک چشم موجود نباشد و در نتیجه جراحی به روز دیگری موکول شود.

پیوند قرنیه معمولاً با بیهوشی کامل انجام می گیرد. البته اگر به علت بیماری های دیگر مثلاً مشکلات قلبی یا ریوی امکان بیهوشی کامل وجود نداشته باشد فرد به کمک دارو خواب آلوده شده و چشم به صورت موضعی بی حس می شود. در این حالت بیمار دردی احساس نمی کند.

هنگام عمل جراح با استفاده از وسایل میکروسکوپی یک قطعه مدور از وسط قرنیه بیمار برداشته و به جای آن یک قطعه گرد مشابه از قرنیه سالمِ دهنده را قرار می دهد و آن را با بخیه های خیلی ظریف به چشم بیمار می دوزد. باید توجه داشت عمل جراحی بین یک تا دو ساعت طول می کشد. بسته به شرایط، گاهی علاوه بر پیوند قرنیه عمل آب مروارید (کاتاراکت) یا آب سیاه (گلوکوم) نیز به صورت همزمان انجام می گیرد. پس از خاتمه عمل چشم پانسمان می شود.

 

بلافاصله پس از انجام پیوند قرنیه، چشم شدیداً به ضربه حساس است و ممکن است حتی با ضربه های خفیف دچار آسیب جدی شود. بنابراین لازم است در هفته های اول پس از پیوند حتماً از محافظ پلاستیکی (شیلد) استفاده کنید تا به چشم ضربه وارد نشود. همچنین در این مدت باید از خم شدن، زور زدن و برداشتن اشیاء سنگین خودداری کنید. در این مدت نباید سر خود را به جلو خم کنید. در صورتیکه مجبور شدید چیزی را از روی زمین بردارید از کمر خم نشوید، بلکه زانوها را خم کنید و سر را صاف نگه دارید. در صورت شستشوی سر کاملاً دقت کنید که آب و شامپو وارد چشم نشود. تنها فعالیت ورزشی مجاز در این دوره پیاده روی سبک است. در این دوره از مالیدن و خاراندن چشم باید پرهیز شود.

نکته: اگر شغل شما کار اداری نشستنی است پس از دو هفته می توانید به سرکار خود برگردید، اما در صورتیکه شغل شما به فعالیت بدنی نیاز دارد برای بازگشت به کار حداقل باید 6 هفته استراحت کنید.

از آنجایی که در پیوند قرنیه بافت خیلی دیر جوش می خورد و پس از جوش خوردن هم هرگز استحکام قرنیه عادی را ندارد باید نکات زیر رعایت شود:

1. همیشه یک عینک آفتابی یا طبی بزرگ با شیشه مقاوم استفاده کنید تا از ضربه های اتفاقی جلوگیری کند.

2. از ورزش هایی مثل جودو، کشتی و فوتبال که در آن ها احتمال ضربه وجود دارد پرهیز کنید.

3. از فعالیت هایی که در آن ها احتمال ضربه وجود دارد خودداری کنید و با کسی درگیر نشوید.

4. در موقع انجام شنا یا ورزش های عادی حتماً از عینک محافظ استفاده کنید.

نکته: عدم رعایت این نکات می تواند به قیمت از دست رفتن بینایی تمام شود.

در روزهای اول پس از پیوند، معمولاً معاینات به صورت روزانه انجام می شود. پس از یکی دو هفته غالباً فاصله معاینات به 3 تا 4 روز یک بار می رسد و به تدریج فاصله معاینات طولانی تر می شود به طوریکه در 6 ماه اول پس از انجام پیوند قرنیه هر چند هفته یکبار معاینه چشم پزشکی تکرار می شود.

 پس از 6 ماه فواصل معاینات طولانی تر شده و به هر 3 تا 6 ماه می رسد. پزشک در هر نوبت بیمار را از نظر میزان دید، وضعیت بخیه ها، احتمال رد پیوند و عوارض داروها مثل آب سیاه و آب مروارید معاینه می کند.

 

توجه داشته باشید پس از پیوند قرنیه حتی اگر سال ها از عمل جراحی گذشته باشد در صورت بروز هر حالت غیرطبیعی مثل کاهش دید، اشک ریزش، درد، احساس جسم خارجی، ترس از نور  یا قرمزی چشم باید حداکثر ظرف مدت 24 ساعت به چشم پزشک مراجعه شود.

همچنین معمولاً بعد از انجام پیوند قرنیه لازم است تا چند هفته از قطره های آنتی بیوتیک و تا چند ماه از قطره های استروئیدی که التهاب را کنترل می کند استفاده کنید. ممکن است با تشخیص چشم پزشک قطره های دیگری مثل اشک مصنوعی یا قطره های پایین آورنده فشار چشم تجویز شود. بعد از عمل حتماً قطره ها را طبق دستور پزشک به صورت دقیق مصرف کرده و از قطع کردن خودسرانه دارو پرهیز نمایید. مصرف نادرست دارو باعث از بین رفتن قرنیه پیوندی و نابینایی شود.

نتیجه عمل پیوند قرنیه تا حد زیادی به بیماری اولیه ای بستگی دارد که پیوند قرنیه به آن دلیل انجام گرفته است.

در افرادی که به علت قوز قرنیه، لکه های غیر عفونی قرنیه یا ورم خفیف قرنیه تحت عمل جراحی قرار گرفته اند میزان موفقیت عمل بسیار خوب و در حدود 90درصد است. در مواردی که پیوند قرنیه به علت لکه های ناشی از تب خال یا ورم قرنیه شدید انجام گرفته باشد نیز میزان موفقیت عمل بالای 80درصد است. در موارد اورژانس که پیوند قرنیه برای کنترل عفونت یا ترمیم سوراخ قرنیه انجام می شود احتمال شفاف ماندن قرنیه پیوندی کمتر است اما به هر حال پیوند قرنیه برای حفظ ساختمان چشم انجام می شود.

شایع ترین عارضه عمده پیوند قرنیه ایجاد آستیگماتیسم است که معمولاً با تنظیم کردن و برداشتن بخیه ها و استفاده از عینک یا لنز تماسی بهبود پیدا می کند.

عارضه مهم دیگر رد پیوند یا پس زدن پیوند است که اگر به موقع درمان نشود موجب کدر شدن قرنیه پیوندی می شود. پس زدن پیوند وقتی اتفاق می افتد که دستگاه ایمنی بدن بیمار قرنیه پیوندی را به عنوان بافت غریبه شناسایی کرده و سعی کند آن را از بین ببرد. این حالت می تواند از دو هفته پس از پیوند شروع شود اما معمولاً چند ماه بعد اتفاق می افتد. در صورتیکه رد پیوند زود تشخیص داده شود با استفاده مکرر از قطره های استروئیدی و گاهی استفاده از قرص های خوراکی یا تزریق دارو به اطراف چشم کنترل می شود، اما در موارد پیشرفته رد پیوند ممکن است عارضه با دارو کنترل نشود و نیاز به انجام پیوند مجدد باشد که میزان موفقیت آن کمتر از پیوند اولیه است. به همین علت توصیه می شود در صورت بروز هر یک از علائم زیر در چشمی که قرنیه پیوندی دارد ظرف 24 ساعت به چشم پزشک مراجعه کنید:

 

1. درد

2. قرمزی شدید چشم یا اطراف قرنیه

3. حساسیت به نور

4. اشک ریزش غیر طبیعی

5. تاری دید

6. احساس جسم خارجی که می تواند ناشی از شل یا پاره شدن بخیه ها باشد

سایر عوارض عمده پیوند قرنیه چندان شایع نیستند، اما به هر حال احتمال عوارضی مثل خونریزی داخل چشمی، عفونت، آب مروارید، آب سیاه، عود بیماری قبلی در قرنیه پیوندی و پارگی پرده شبکیه وجود دارد.

پس از عمل جراحی، چشم چه وضعیتی دارد؟

زمان جوش خوردن قرنیه و برداشتن بخیه ها چقدر است؟

برای به دست آمدن دید مناسب در ماه های اول چه باید کنیم؟

علامت اصلی کدورت قرنیه چیست؟

احتمال رد نشدن قرنیه پیوندی چقدر است؟

آیا بعد از عمل پیوند قرنیه استراحت مطلق ضروری است؟

اهداء عضو چه تاثیر در اعمال پیوند قرنیه دارد؟

 

 

 

 پس از عمل جراحی، چشم چه وضعیتی دارد؟

بعد از پایان عمل وقتی فرد به هوش می آید احساس درد و ناراحتی می کند که این موضوع طبیعی است و نباید باعث نگرانی شود. روز بعد از عمل پانسمان باز شده و چشم معاینه می شود. در روز اول پس از عمل دید کاملاً تار است. تاری دید به تدریج و به آهستگی بهبود پیدا می کند، بنابراین در روزها و هفته های اول پس از عمل نباید توقع دید خوب داشته باشید. درد و حساسیت و اشکریزش چشم معمولاً پس از 34 روز بهبود می یابد. معمولاً یک تا دو روز پس از انجام پیوند قرنیه فرد از بیمارستان مرخص می شود، اما تا چهار هفته لازم است هر چند روز یک بار قرنیه پیوند شده توسط پزشک معاینه شود.

 زمان جوش خوردن قرنیه و برداشتن بخیه ها چقدر است؟

بعد از انجام عمل پیوند قرنیه، دید تار است. برای به دست آوردن دید کامل و تا زمان جوش خوردن کامل قرنیه و برداشتن تمام بخیه های میکروسکوپی حدود «یک تا دوسال» باید صبر کنید.

برای به دست آمدن دید مناسب در ماه های اول چه باید کنیم؟

در ماه های اول پس از پیوند ممکن است دید متغیر بوده و کم و زیاد شود. به همین دلیل ممکن است حتی استفاده از عینک طبی کمک کننده نباشد. البته بعد از گذشت چند ماه استفاده از عینک طبی یا لنز تماسی سخت به بهبود بینایی کمک می کند. البته در تعداد کمی از بیماران لازم است روی قرنیه پیوندی، جراحی مجددی برای کم کردن آستیگمات و بهبود بینایی انجام شود.

علامت اصلی کدورت قرنیه چیست؟

علامت اصلی کدورت قرنیه،کاهش تدریجی بینایی است که پیوند قرنیه می تواند کمک به بهبود بینایی کند.

احتمال رد نشدن قرنیه پیوندی چقدر است؟

میزان موفقيت پیوند قرنیه بستگي به بيماري اوليه قرنيه دارد. به عنوان مثال در بیماران قوز قرنيه درصد موفقیت بیش از 70درصد است ولي در عفونت هاي قرنيه يا سوختگي ها میزان موفقیت کمتر است.

آیا بعد از عمل پیوند قرنیه استراحت مطلق ضروری است؟

تجویز استراحت برای پیشگیری از عوارض ثانویه و جلوگیری از پس زدن قرنیه پیوندی است. اگر شغل شما اداری است پس از دو هفته می توانید به سرکار خود برگردید، اما در صورتیکه شغل شما به فعالیت بدنی نیاز دارد برای بازگشت به کار حداقل باید 6 هفته استراحت کنید.

اهداء عضو چه تاثیر در اعمال پیوند قرنیه دارد؟

جراحی پیوند قرنیه بدون وجود هزاران فرد اهداء کننده «دهنده بافت قرنیه» و خانواده های آنها ممکن نخواهد بود. گسترش فرهنگ اهداء عضو کمک شایانی به بیماران نیازمند قرنیه می کند.