افتادگی پلك (پتوز)

افتادگی پلک یا پتوز عارضه ای است که مشخصه آن شل شدن و افتادن پلک بالا است. این عارضه که در اصطلاح پزشکی «بلفاروپتوز» نیز گفته می شود، دارای گونه های متفاوتی است. برای مثال افتادگی یک پلک «پتوز یک طرفه» و افتادگی دو پلک «پتوز دوطرفه» نامیده می شود. چنانچه پوست اضافی و پف کرده در بخش فوقانی پلک بالا وجود داشته باشد، به آن عارضه درماتوکالاسیس (dermatochalasis) می گویند.

افتادگی پلک گاهی مادرزادی است و گاهی در طول عمر ایجاد می شود و اکتسابی است. پتوز ممکن است موقتی یا دائمی باشد. درمان متداول افتادگی پلک معمولاً جراحی است. این عمل بر روی عضله بالابرنده پلک (عضله مولر یا عضله لواتور/ آپونوروز) انجام می شود.

پس نتیجه می گیریم:

1. یک یا هر دو چشم را درگیر کند.

2. وراثتی باشد.

3. در بدو تولد بروز کند.

4. در سنین بالاتر اتفاق بیفتد.

پتوز مادرزادی به معنای وجود پتوز در بدو تولد می باشد. اگر كودكي با پتوز متوسط تا شديد متولد شود، ممكن است بری تكامل بينایی نيازمند درمان فوری باشد.

پتوز مادرزادی اغلب در اثر نقص در تكامل عضله بالابرنده پلك فوقانی كه عضله لواتور نام دارد، اتفاق می افتد. اگرچه معمولاً يك اختلال مجزا می باشد، ولي در موارد مادرزادی، ممكن است همراه با اختلالات زير باشد:

• اختلال حركات چشمي

• بيماری های عضلانی

• تومورهای پلك يا ساير تومورها

• اختلالات عصبي

• عيوب انكساری

 

پتوز مادرزادی معمولاً با گذشت زمان بهبود نمي يابد.

شايع ترين علامت آشكار پتوز در كودكان، افتادگي پلك مي باشد. در پتوز مادرزادی، اغلب عدم تقارن چين پلك فوقاني وجود دارد. كودكان مبتلا به پتوز ممكن است برای ديدن مجبور شوند گردن خود را به عقب خم كنند يا ابروها را به سمت بالا بكشند. اين مانورهای سر و صورت نشان مي دهند كه كودك سعی مي كند برای ديدن از هر دوچشم استفاده نمايد. بعد از گذشت چند سال، اين وضعيت های غير طبيعی سر ممكن است منجر به اختلالات ظاهری سر و گردن شوند.

 

مشكلات ناشی از پتوز در كودكان كدامند؟

شايع ترين اختلال جدی مرتبط با پتوز دوران كودكی، آمبليوپی (تنبلي چشم) مي باشد. به دو علت پتوز مي تواند ايجاد تنبلي چشم كند:

• انسداد مسير بينايي در موارد پتوز شديد

• ايجاد آستيگماتيسم و تاری ديد ناشی از آن به علاوه پتوز ممكن است در صورت وجود انحراف چشم آن را مخفی نمايد و اين مورد نيز مي تواند منجر به تنبلی چشم شود.

 

پتوز مادرزادی چگونه درمان مي شود؟

در اغلب موارد، پتوز كودكان با جراحي درمان مي شود. اگر تنبلی چشم هم وجود داشته باشد، ممكن است درمان با قرار دادن پوشش بر روی چشم سالم، استفاده از عينك يا قطره چشمي ضروری باشد. تشخيص لزوم انجام جراحي و انتخاب روش مناسب، بر اساس عوامل زير صورت مي گيرد:

• سن كودك

• درگيری يك يا هر دو پلك

• شدت پتوز

• قدرت عضلات بالا برنده و پايين آورنده پلك

• وضعيت حركات چشمي

در اوايل دوران زندگي معمولاً ضرورتی به انجام جراحي برای موارد خفيف تا متوسط پتوز وجود ندارد. هم در موارد مذكور و هم موارد شديدی كه تحت عمل جراحی قرار گرفته اند، بايد به طور منظم از نظر تنبلي چشم، عيوب انكساری و حالت های وابسته توسط چشم پزشك بررسي و در صورت نياز تحت درمان قرار گيرند.

شايع ترين علت پتوز در بالغين، كشيدگي يا جداشدگي تاندون عضله لواتور از روی پلك می باشد. وقوع اين فرايند ممكن است ناشی ازعلل زير باشد:

• افزايش سن

• به دنبال جراحي كاتاراكت (آب مرواريد) يا ساير جراحی های چشمی

• ضربه به چشم

پتوز بالغين همچنين ممكن است عارضه ای از ساير بيماری ها مانند بيماری های عصبی يا عضلاني و در موارد نادر تومورهای حدقه چشم باشد كه عضله بالابرنده پلك يا عصب آن را درگير مي كنند.

 

پتوز بالغين چگونه درمان مي شود؟

چشم پزشك مي تواند بررسی جامعی از مشكل شما به عمل آورده و راجع به روش های درماني مختلف و عوارض وخطرات احتمالي آن ها اطلاعات لازم را در اختيار شما قرار دهد.

برای تشخيص علت پتوز و انتخاب بهترين روش درماني ممكن است نياز به انجام آزمايش خون، عكسبرداری های مخصوص و يا ساير آزمايشات باشد. در صورت يافتن علت زمينه ای بايد ابتدا اين مورد اصلاح گردد، اما در اغلب موارد، درمان نهايي جراحي است كه نوع جراحي نيز بر اساس شدت پتوز و ساير يافته های باليني تعيين مي گردد.

خطرات جراحي پتوز شامل عفونت، خونريزی و كاهش بينایی مي باشد، ولي وقوع اين عوارض بسيار نادر است. بلافاصله بعد از عمل، ممكن است چشم بطوركامل بسته نشود، ولي اين عارضه معمولاً مقطعي است. در طي اين مدت مي توان از قطره و پماد برای محافظت چشم استفاده نمود. اگرچه ظاهر پلك بطور قابل توجهي اصلاح مي شود، اما ممكن است پلك ها كاملاً قرينه به نظر نرسند. در اغلب موارد بعد از جراحي در نگاه به پايين پلك عمل شده نسبت به طرف مقابل مختصری بالاتر قرار مي گيرد و شب ها مختصری باز مي ماند كه اين دو عارضه مشكل آفرين نيستند. در موارد نادر، حركات كامل پلك قابل برگشت نيست. در برخي موارد، ممكن است بيش از يك بار عمل جراحي لازم باشد.

 

خلاصه

پتوز در بالغين و كودكان با انجام جراحي قابل درمان است و اين درمان علاوه بر اصلاح وضعيت ظاهری مي تواند باعث بهبود بينايی نيز شود. در پتوز كودكان، انجام معاينات منظم چشم پزشكي در سال های اول زندگي برای پيشگيری و درمان تنبلی احتمالی چشم از اهميت ويژه ای برخوردار است.