تنبلی چشم

تعریف تنبلی چشم:

تنبلی چشم یکی از انواع اختلالات بینایی است که بر اثر آن در یک چشم به ظاهر سالم، کاهش دید مرکزی به وجود می‌آید. در این حالت اگر چه ساختمان ظاهری چشم سالم است اما دید چشم حتی با استفاده از عینک کامل نمی‌شود. وقتی تکامل بینایی در یکی از چشم‌ها طبیعی و در چشم دیگری غیرطبیعی باشد چشمی که بینایی‌اش تکامل پیدا نکرده است مبتلا به ضعف بینایی شده و به تدریج تنبل می‌شود. تنبلی چشم در 2 تا 3 درصد از کودکان دیده می‌شود و بهترین زمان برای اصلاح این حالت دوران نوزادی یا اوایل کودکی است. باید یادآوری کنیم اگر چه معمولا یک چشم درگیر است ولی در برخی حالات ممکن است هر دو چشم به صورت همزمان تنبل شوند.

تنبلی چشم

تنبلی چشم در اثر اختلال در عملکرد طبیعی چشم‌ها و عدم تکامل بینایی اتفاق می‌افتد. البته در بسیاری از موارد ممکن است علل مرتبط با تنبلی چشم ارثی باشند. این علل به سه دسته تقسیم    می‌شوند.

1. استرابیسم (لوچی): تنبلی چشم اغلب به دنبال استرابیسم روی می‌دهد. در استرابیسم یا انحراف چشم‌ها کودک برای فرار از دوبینی از چشمی که بینایی بهتری دارد استفاده می‌کند و در نتیجه چشم منحرف تکامل نمی‌یابد و تنبل می‌شود.

2. عیوب انکساری: این عیوب انواعی از اختلال‌های بینایی هستند که با تجویز عینک قابل اصلاح می‌باشند. تنبلی چشم زمانی اتفاق می‌افتد که عیب انکساری شامل دوربینی، نزدیک‌بینی یا آستیگماتیسم در یک چشم (در زمانی که چشم دیگر سالم است) و یا در دو چشم (در حالی که اختلاف قابل توجهی بین شماره دید دو چشم وجود دارد) پدید می‌آید. در این حالت چشم   ضعیف‌تر تنبل می‌شود. وجود عیب انکساری شدید در دوچشم نیز می‌تواند منجر به تنبلی هر دو چشم شود. تشخیص این نوع از تنبلی چشم معمولا مشکل است زیرا در این حالت ظاهر چشم طبیعی بوده و به نظر می‌رسد دید کودک اشکالی نداشته باشد.

3. عوامل مسدود کننده مسیر بینایی: این عوامل به مواردی مانند افتادگی پلک، آب مروارید، کدورت قرنیه و... گفته می‌شود. این مشکلات به طور معمول شدیدترین حالت تنبلی چشم را ایجاد می‌کنند.

* نحوه تشخیص تنبلی:

تشخیص تنبلی چشم کار آسانی نیست، زیرا تا زمانی که کودک مشکل واضحی نداشته باشد و یا دچار انحراف واضح چشمی نشود والدین متوجه مشکل بینایی فرزندشان نخواهند شد. چشم پزشک نیز تنبلی چشم را براساس اختلاف قدرت بینایی بین دوچشم یا ضعف بینایی هر دو چشم تشخیص می‌دهد. اندازه‌گیری قدرت بینایی در کودکان کار مشکلی است و چشم پزشک باید به وسیله روش‌های خاص از جمله بررسی چگونگی تمرکز و تعقیب کردن اشیاء توسط یک چشم در حالی که چشم دیگر پوشانده شده، قدرت بینایی کودک را تخمین بزند. باید به این موضوع مهم توجه داشت که ضعف بینایی در یک چشم همیشه به معنای تنبلی چشم نمی‌باشد. زیرا گاهی ممکن است این مشکل با تجویز عینک اصلاح شود. برخی مواقع نیز سایر بیماری‌های چشمی مانند آب مروارید، عفونت‌ها، تومورها و سایر اختلال‌های داخل چشم موجب کاهش بینایی می‌شوند که اگر امکان درمان آنها وجود داشته باشد دید کودک نیز اصلاح خواهد شد.

برای اصلاح تنبلی چشم کودک باید بیاموزد از چشم ضعیف‌تر خود استفاده کند. این کار با قراردادن پوشش بر روی چشم قوی‌تر به مدت چند هفته و یا چند ماه قابل انجام است. این شیوه موثرترین روش برای درمان تنبلی چشم است.

حتی وقتی که تنبلی اصلاح شد ممکن است به منظور جلوگیری از برگشت آن، استفاده از پوشش بر روی چشم سالم برای مدت‌ها ضروری باشد. در موارد خاص براساس تشخیص پزشک، به جای بستن چشم می‌توان از قطره‌های چشمی یا عدسی‌های مخصوص که قادر به تار کردن بینایی چشم سالم‌تر هستند استفاده کرد. روش دیگر درمان تنبلی چشم تحریک و فعال سازی چشم مبتلا با روش‌های مختلف است که روش «فعال درمان» نامگذاری شده است. این روش فقط در مطب و کلینیک ارتوپتیک قابل انجام است و نیاز به مراجعات متعدد دارد. موضوع مهم دیگر اینکه قبل از درمان تنبلی چشم، درمان مشکلات چشمی زمینه‌ای الزامی است؛ نمونه این درمان‌ها شامل اصلاح عیوب انکساری توسط عینک و درمان آب مروارید با عمل جراحی می‌باشد.

* نکته مهم: همه پدرها و مادرها باید بدانند درمان تنبلی چشم به علت انسداد مسیر بینایی مانند وجود آب مروارید فقط در صورتی موفقیت آمیز است که تشخیص و درمان علت زمینه‌ای در دو تا سه ماه اول بعد از تولد صورت گیرد.

 

* توصیه‌های ضروری:

توصیه شده است که بینایی تمامی کودکان تا قبل از سن 3 سالگی توسط پزشک ارزیابی شود. بسیاری از پزشکان معاینه‌های چشم پزشکی را به عنوان بخشی از معاینه‌های معمول کودکان انجام می‌دهند و در صورت نیاز، کودک را به چشم پزشک معرفی می‌کنند. در صورت وجود سابقه خانوادگی ابتلا به استرابیسم یا لوچی، آب مروارید در دوران کودکی یا بیماری‌های جدی چشمی نسبت به معاینه چشم‌ها در دوران نوزادی تاکید بیشتری می‌شود. خوشبختانه روش‌های نوین، ارزیابی بینایی را در نوزادان و کودکان کم سن مقدور ساخته است. در صورت تشخیص و درمان به موقع تنبلی چشم، بینایی در اکثر کودکان بهبود می‌یابد.

احتمال موفقیت در درمان تنبلی چشم، در 9 سال اول زندگی بیشتر است. معمولا بعد از گذشت این دوره احتمال بهبود تنبلی بسیار کم می‌شود. اصولا کودکان تمایل به بستن چشم ندارند و از این کار امتناع می‌کنند ولی شما به عنوان والدین باید کودک خود را متقاعد به انجام کاری بکنید که به نفع وی است. پیشگیری و دقت خانواده در اجرای دستورهای پزشک از عوامل مهم در موفقیت روند درمان تنبلی چشم است.

 

اگر چه نوزادان تازه متولد شده قادر به دیدن هستند اما بینایی آنها از همان ماه‌های اول تولد آغاز می‌شود. سیر تکامل بینایی طی سال‌های اول زندگی ادامه می‌یابد تا اینکه در 9 سالگی بینایی کودک کامل می‌شود. برای دست یابی به دید طبیعی، تکامل هم زمان دو چشم لازم و ضروری است.

همچنین والدین باید با رفتارهای بینایی طبیعی و قابل انتظار از کودک در سنین مختلف آشنا باشند تا نقص در آنها را به موقع تشخیص دهند. در زیر به این رفتارها اشاره می‌کنیم.

 * از تولد تا 5/1 ماهگی

در این 45 روز کودک هنگام بیداری به محیط اطراف خیره می‌شود. می‌تواند چند لحظه روی نور یا اشیاء روشن تمرکز کند و در برابر فلاش دوربین پلک می‌زند. همچنین یکی از چشم‌ها ممکن است گاهی به طرف داخل منحرف شود.

* از 2 تا 6 ماهگی

طی این 4 ماه به ترتیب با افزایش سن اتفاق‌های زیر در سیستم بینایی کودک روی می‌دهد.

چشم‌ها شروع به دنبال کردن اشیاء یا افراد در حال حرکت می‌کنند. به صورت والدین خود زمانی که با او صحبت می‌کنند نگاه می‌کند. ابتدا در حالت خوابیده و بعد از نشستن به دست‌های خود و بطری شیر و کم کم به اشیاء دورتر نیز نگاه می‌کند.

* از 6 ماهگی تا 1 سالگی

در این دوره زمانی باید در رفتار کودک شاهد موارد زیر باشید:

به فعالیت‌های اطرافش به مدت طولانی‌تری نگاه می‌کند. به دنبال اسباب بازی‌هایی که از دستش می‌افتد می‌گردد. به طرف اسباب بازی مورد علاقه‌اش سینه خیز و چهار دست و پا می‌رود. چشم‌هایش را در اطراف اتاق می‌چرخاند تا ببیند چه اتفاقی افتاده است. به لبخند و صدای دیگران با نگاه خود پاسخ می‌دهد.

* از 1 تا 5/1 سالگی

پس از یک سالگی کودک به تدریج اجسام را برای دیدن به چشم‌ها بسیار نزدیک می‌کند. همچنین وقتی به او می‌گویند نگاه کن یا ببین به همان شی خاص دقت می‌کند. در یک و نیم سالگی به دنبال تصاویر در کتاب‌ها می گردد و آنها را پیدا می‌کند.

* از 5/1 تا 3 سالگی

طی این یک سال و نیم کودک به تدریج مراحل زیر را طی می‌کند. به افراد و اشیاء مورد علاقه‌اش لبخند می‌زند. به بقیه کودکان نگاه کرده و حرکات آنها را تقلید می‌کند. روی کاغذ رنگ آمیزی می‌کند. تصاویر کتاب‌ها را نگاه کرده و اسامی آنها را بیان می‌کند.

* از 3 تا 4 سالگی

در این مدت کودک شما کم کم می‌تواند شکل دایره ( O ) و باضافه ( + ) را روی کاغذ بکشد و پس از آن به درخواست دیگران چشم‌ها را می‌بندد یا پلک می‌زند.

* از 4 تا 5 سالگی

وقتی کودک‌تان 4 ساله شد به تدریج از دست‌ها و چشم‌هایش به طور هماهنگ استفاده می‌کند. نقاشی می‌کشد، داخل خطوط رنگ آمیزی می‌کند، اشکال ساده روی کاغذ را به خوبی قیچی می‌کند، برخی حروف و اشکال را کپی می‌کند، اشیاء کوچک را در جایگاه‌های کوچک قرار  می‌دهد، توجه و هوشیاری کامل بینایی به محیط اطراف دارد و راجع به اشیاء، افراد یا مکان‌هایی که در جای دیگری دیده توضیح می‌دهد.

- تنبلی چشم چیست؟

- چه عواملی سبب بروز تنبلی چشم می‌شود؟

- آیا تنبلی چشم ارثی است؟

- بهترین سن درمان تنبلی چشم چندسالگی است؟

- بینایی کودکان تا چه سنی باید ارزیابی شود؟

- آیا امکان درمان تنبلی چشم در سنین بالاتر از 9سالگی وجود دارد؟

- دوره درمان تنبلی چشم چقدر طول  می‌کشد؟

- کودکان دید مطلوب را چه زمانی بدست می‌آورند؟

 

 

 

- تنبلی چشم چیست؟

تنبلی چشم یکی از انواع اختلالات بینایی است که بر اثر آن در یک چشم به ظاهر سالم، کاهش دید مرکزی به وجود می‌آید. در این حالت اگر چه ساختمان ظاهری چشم سالم است اما دید چشم حتی با استفاده از عینک کامل نمی‌شود.

- چه عواملی سبب بروز تنبلی چشم می‌شود؟

استرابیسم، عیوب انکساری، عوامل مسدودکننده مسیر بینایی. هر یک از موارد گفته شده می‌بایست توسط چشم پزشک و پس از معاینه دقیق تعیین شود.

- آیا تنبلی چشم ارثی است؟

در برخی موارد عامل وراثت در بروز تنبلی چشم حائز اهمیت است و باید کودک به دقت بررسی و معاینه شود.

- بهترین سن درمان تنبلی چشم چندسالگی است؟

احتمال موفقیت در درمان تنبلی چشم، در 9 سال اول زندگی بیشتر است. 

- بینایی کودکان تا چه سنی باید ارزیابی شود؟

بینایی تمامی کودکان تا قبل از سن 3 سالگی باید توسط پزشک ارزیابی شود تا در صورت نیاز به چشم پزشک ارجاع شود.

- آیا امکان درمان تنبلی چشم در سنین بالاتر از 9سالگی وجود دارد؟

 معمولا بعد از گذشت 9سالگی احتمال بهبود تنبلی بسیار کم می‌شود.

- دوره درمان تنبلی چشم چقدر طول  می‌کشد؟

تعیین دوره درمان بر عهده چشم پزشک معالج است اما معمولاً برای رسیدن به نتیجه مطلوب بینایی به چند هفته تا چندماه زمان نیاز دارید.

- کودکان دید مطلوب را چه زمانی بدست می‌آورند؟

در حالت طبیعی دید مطلوب کودک در سنین 3 تا 5 سالگی کامل می‌شود.

    برچسب ها : تنبلی چشم
    عضویت در خبرنامه بیمارستان نور