استرابیسم چیست

به حالتی گفته می‌شود که چشم‌ها هم محور نباشند. این عارضه یکی از شایع‌ترین مشکلات چشمی در کودکان می‌باشد که حدود 4درصد کودکان کمتر از 6 سال (دختر یا پسر) را درگیر می‌کند. در این بیماری ممکن است یک یا هر دو چشم به سمت داخل، خارج، بالا یا پایین منحرف شود و نیز ممکن است بیش از یکی از موارد مذکور به طور همزمان در یک کودک مشاهده شود. نام دیگر این بیماری «لوچی» است.

عملکرد همزمان چشم‌ها:

در دید طبیعی زمانی که دو چشم بر روی یک نقطه واحد تمرکز کنند، مغز تصاویر تشکیل شده در دو چشم را با هم ترکیب کرده و به یک تصویر واحد و سه بعدی تبدیل می‌کند که این تصویر سه بعدی باعث درک عمقی اشیا می‌شود. وقتی که یکی از چشم‌ها در محور طبیعی خود نباشد، دو تصویر مختلف به مغز ارسال می‌شود. در کودکان، مغز یاد می‌گیرد که از تصویر چشم منحرف صرف نظر کند و فقط تصویر چشم سالم را ببیند، در این حال حتی اگر در ابتدا دوبینی وجود داشته باشد، به سرعت از بین رفته و کودک درک عمقی اشیا را هم از دست می‌دهد.

بالغین مبتلا به استرابیسم اکتسابی، اغلب دوبینی دارند، زیرا مغز تصویر را از هر دو چشم دریافت می‌کند و قادر به حذف تصویر چشم منحرف نیست.

در کنترل حرکات دو چشم، شش عضله دخالت دارند که یکی از این عضلات چشم را به سمت داخل و دیگری به سمت خارج حرکت می‌دهد. چهار عضله دیگر در حرکت چشم به سمت بالا، پایین و گوشه‌ها دخالت دارند. برای تمرکز دو چشم بر روی یک نقطه، عملکرد همزمان و هماهنگ عضلات چشم الزامی است. در حرکات همزمان دو چشم نیز باید عضلات هردو چشم هماهنگ عمل کنند. مغز عملکرد عضلات را کنترل می‌کند واختلال در عملکرد هر یک از عضلات و یا عملکرد مغز منجر به استرابیسم می‌شود.

سایر بیماری‌های زمینه‌ای چشم که کاهش بینایی ایجاد می‌کنند مانند آب مروارید یا آسیب‌های چشمی نیز ممکن است منجر به استرابیسم شوند. در بسیاری از کودکان مبتلا به لوچی، علت دقیق آن مشخص نیست.

توجه: استرابیسم در کودکانی که سابقه فامیلی دارند، شایع‌تر است.

1. انحراف چشم کودک به سمت داخل، خارج، بالا یا پایین (مهم‌ترین علامت)

2. ناتوانی در تداوم تمرکز چشم بر روی یک شی

3. بستن یک چشم در نور

4. کج کردن سر به یک سمت

 

* شایع‌ترین انواع استرابیسم:

ایزوتراپی مادرزادی: در این حالت که شایع‌ترین نوع استرابیسم در نوزادان می‌باشد، چشم به داخل منحرف می‌شود. در اکثر موارد درمان آن جراحی است.

ایزوتراپی تطابقی: یکی از انواع شایع استرابیسم در سنین بالاتر از دو سال می‌باشد. در این حالت برای دیدن شفاف‌تر اشیا در فواصل دور، نزدیک یا هردو، یکی از چشم‌ها به داخل منحرف می‌شود. این اختلال با تجویز عینک و گاهی عینک دوکانونی قابل درمان است، ولی در صورت عدم اصلاح، جراحی توصیه می‌شود.

اگزوتراپی: یکی دیگر از انواع شایع استرابیسم اگزوتراپی می‌باشد. در این حالت با تمرکز کودک بر روی یک شی به خصوص در فاصله دور، چشم به خارج منحرف می‌شود. این اختلال ممکن است به صورت متناوب به خصوص در هنگام خستگی یا بیماری دیده شود. گاهی تنها علامت بیماری بستن یکی از چشم‌ها در نور خورشید است. درمان این مشکل در موارد خفیف استفاده از عینک، ورزش‌های چشمی، قراردادن پوشش بر روی چشم و یا منشور است، ولی در اغلب موارد به خصوص در موارد شدید، درمان قطعی آن جراحی است.

* لوچی کاذب یا سودواسترابیسم:

در این حالت چشمان کودک به طور کاذب منحرف به نظر می‌رسد، در حالیکه در حقیقت اینطور نیست. سودواسترابیسم چشمان کودک به طور کاذب همگرا یا واگرا به نظر برسد، در حالیکه در واقع چشم‌ها هم محور هستند. حالت اول در نوزادان و کودکان کم سن شایع است و ناشی از پل بینی پهن یا وجود چین پوستی بین بینی و گوشه داخلی چشم می‌باشد. این وضعیت با رشد ساختمان صورت به تدریج از بین می‌رود.

در حالت دوم که شیوع کمتری دارد، چشم‌ها به طور کاذب انحراف به خارج دارند، ولی در واقع این گونه نیست و این تلقی ناشی از شکل خاص ساختمان صورت می‌باشد. جهت افتراق استرابیسم و سودواسترابیسم، توصیه می‌شود کودک تحت معاینه‌های کامل چشم پزشکی قرار گیرد.

درمان اختصاصی لوچی در کودک بر مبنای معیارهای زیر انجام می‌شود:

1. سن کودک، سلامت عمومی و سابقه پزشکی

2. تحمل کودک جهت پذیرش درمان‌های اختصاصی

3. علت استرابیسم

4. نوع استرابیسم و شدت آن

توجه: درمان شامل یک یا چند مورد از موارد زیر باشد:

- استفاده از عینک یا منشور

- قطره‌های چشمی

- ورزش‌های چشمی

- استفاده از پوشش بر روی یک یا هر دو چشم به طور متناوب (در صورت وجود هم زمان تنبلی چشم، این روش به اصلاح آن کمک می‌کند.)

- جراحی: در صورت تشخیص پزشک و عدم پاسخ به سایر درمان‌ها، این روش یکی از بی‌خطرترین و موثرترین روش‌های درمان استرابیسم است.

* اهداف درمان:

1. هم راستا شدن چشم‌ها

2. عملکرد مناسب حرکات دو چشمی

3. تکامل مطلوب بینایی و دستیابی به دید واحد دو چشمی

چه عمل تحت بیهوشی عمومی انجام شده باشد، چه با تزریق داروی بی‌حسی موضعی و آرام‌بخش، بیمار باید پس از جراحی تحت نظر باشد. کودکان می‌توانند پس از دو روز به مدرسه برگردند. بزرگسالان اجازه ندارند روز جراحی و فردای آن رانندگی کنند و باید حدود یک هفته مرخصی بگیرند. دوبینی پس از عمل ممکن است چند ساعت تا چند روز یا یک هفته یا بیشتر ادامه داشته باشد، البته دوبینی به ندرت طولانی‌تر از یک هفته است. در این مدت بیمار باید هنگام انجام بعضی فعالیت‌ها به ویژه رانندگی احتیاط کند.

درد پس از عمل جزئی است و معمولاً با مصرف مسکن‌هایی مانند ایبوپروفن (مورتین) یا استامینوفن (تایلنول) و کمپرس سرد آرام می‌شود. پزشک برای بزرگسالان و کودکان بزرگ‌تر مسکن تجویز می‌کند. محدودیت اصلی پس از جراحی استرابیسم این است که شنا کردن به مدت دو هفته ممنوع است. چشم یک تا دو هفته قرمز است، به ویژه اگر جراحی ثانویه یا ترمیمی باشد.

 

* توصیه چشم پزشکان به والدین

تشخیص و درمان به موقع استرابیسم می‌تواند از صدمات دائمی جلوگیری کند. معاینه چشم پزشکی برای تمامی کودکان توصیه می‌شود. در صورت مشاهده علائم استرابیسم در کودک و یا وجود سابقه فامیلی استرابیسم، تنبلی چشم یا سایر بیماری‌های چشمی، معاینه کامل چشم پزشکی در اسرع وقت و در سنین کمتر از 3 سالگی لازم است.

- استرابیسم چیست؟

- جنسیت در ابتلا به بیماری استرابیسم نقش دارد؟

- علائم شایع استرابیسم چیست؟

- بهترین سن درمان استرابیسم چندسالگی است؟

- آیا می‌توان استرابیسم را در سنین بالاتر درمان کرد؟

- آیا می‌توان استرابیسم را با دارو درمان کرد؟

- پس از جراحی بیمار با چه محدودیت‌هایی روبه‌رو است؟

 

 

 

- استرابیسم چیست؟

استرابیسم به حالتی گفته می‌شود که چشم‌ها هم محور نباشند. این عارضه یکی از شایع‌ترین مشکلات چشمی در کودکان است.

- جنسیت در ابتلا به بیماری استرابیسم نقش دارد؟

خیر؛ حدود 4درصد همه کودکان کمتر از 6 سال به استرابیسم مبتلا هستند.

- علائم شایع استرابیسم چیست؟

1. انحراف چشم کودک به سمت داخل، خارج، بالا یا پایین (مهم ترین علامت)

2. ناتوانی در تداوم تمرکز چشم بر روی یک شی

3. بستن یک چشم در نور

4. کج کردن سر به یک سمت

- بهترین سن درمان استرابیسم چندسالگی است؟

به طور میانگین سن 2 تا پیش از آغاز 6سالگی سن ایده آل درمان استرابیسم است.

- آیا می‌توان استرابیسم را در سنین بالاتر درمان کرد؟

بله؛ البته باید توجه داشت با افزایش سن روند درمان دشوار خواهد شد.

- آیا می‌توان استرابیسم را با دارو درمان کرد؟

درمان به دو صورت غیرتهاجمی (غیرجراحی) و تهاجمی (جراحی) است. با این حال در اغلب موارد جراحی بهترین روش برای رسیدن به دید طبیعی است.

- پس از جراحی بیمار با چه محدودیت‌هایی روبه‌رو است؟

1. کودکان به مدت دو روز محدودیت بازی یا رفتن به مدرسه دارند.

2. بزرگسالان به یک هفته استراحت احتیاج دارند و با محدودیت رانندگی حداقل به مدت 2 روز مواجه هستند.

    عضویت در خبرنامه بیمارستان نور