گلوکوم و درمان لیزری

گلوکوم یا آب سیاه به بیماری‌ای گفته می‌شود که طی آن عصب بینایی در اثر عواملی مانند افزایش فشار داخل چشمی (یا به اختصار فشار چشم) آسیب می‌بیند. از آنجا که عصب بینایی مسئولیت انتقال اطلاعات بینایی به مغز را برعهده دارد، آسیب آن (به تدریج) موجب نقص میدان بینایی می‌شود و در صورتی که بیماری درمان نشده و پیشرفت کند در نهایت می‌تواند به نابینایی کامل منجر شود.

در بعضی موارد عامل ایجاد گلوکوم قابل تشخیص است مانند ضربه به چشم، بعضی از اعمال جراحی چشم و بسته شدن زاویه چشم، اما در بسیاری از موارد گلوکوم یک بیماری با علت ناشناخته است و عوامل ژنتیک و محیطی فراوانی در ایجاد آن دخیل هستند.

* انواع گلوکوم:

گلوکوم را می توان به دو دسته، گلوکوم زاویه باز و گلوکوم زاویه بسته تقسیم کرد. خوب است شما هم بدانید که زاویه چشم به بخشی از چشم گفته می‌شود که بین عنبیه (بخش رنگی چشم) و قرنیه (بخش شفاف چشم) قرار گرفته است. به طور معمول در ناحیه جلویی چشم مایعی شفاف در حرکت است؛ این مایع در داخل چشم تولید می‌شود و از ناحیه زاویه چشم خارج می‌شود. در صورتی که زاویه چشم دچار آسیب شده یا بسته شود، این مایع قادر به خروج از چشم نیست و موجب افزایش فشار داخل چشم و بروز گلوکوم می‌شود.

در بیشتر موارد، بیماران با گلوکوم از نوع زاویه باز روبرو می‌شوند، اما درصد قابل توجهی از بیماران نیز دچار تنگی یا بسته بودن زاویه چشم هستند.

* علائم گلوکوم:

علائم گلوکوم بر حسب نوع آن متفاوت است:

الف: گلوکوم مادرزادی با علائمی از قبیل سفیدی قرنیه، اشک ریزش، ترس از نور و بزرگی چشم ظاهر می‌شود.

ب: گلوکوم زاویه باز: در اغلب موارد گلوکوم زاویه باز (و همچنین گلوکوم زاویه بسته) مزمن، بیمار متوجه وجود گلوکوم نمی‌شود مگر اینکه بیماری بسیار پیشرفت کند و اختلال در میدان بینایی ایجاد شود.

ج: گلوکوم زاویه بسته حاد: این بیماری با علائم حاد کاهش دید در چشم، اشک ریزش، ترس از نور، دیدن هاله و رنگین کمان اطراف نورها، تهوع و استفراغ بروز می‌کند. در چنین شرایطی، بیمار باید به صورت اورژانس به چشم پزشک مراجعه کرده و تحت درمان فوری قرار گیرد.

در اغلب موارد معاینه کامل بالینی شامل اندازه گیری فشار داخل چشم، معاینه زاویه چشم، بررسی نمای عصب بینایی و تست میدان بینایی برای تشخیص گلوکوم کافی است؛ ولی در بعضی موارد خاص نیاز به انجام تست‌های دیگر مانند تصویربرداری از سر عصب بینایی و شبکیه نیز وجود دارد که این خدمات به طور کامل در بیمارستان چشم‌پزشکی نور تهران انجام می شوند.

* درمان گلوکوم:

در روند بیماری گلوکوم، عصب بینایی به تدریج آسیب می‌بیند و سلول‌های عصبی موجود در آن دچار مرگ تدریجی می‌شوند. هنگامی که گلوکوم تشخیص داده می‌شود برای بخشی از الیاف عصب چشم که از بین رفته است درمانی (در حال حاضر) وجود ندارد. هدف اصلی از درمان گلوکوم، جلوگیری از پیشرفت بیماری و حفظ دید باقی‌مانده برای انجام امور زندگی عادی بیمار است.

درمان آب سیاه به صورت پله ای صورت می‌گیرد از دارو درمانی آغاز شده و در صورت عدم موفقیت به وسیله لیزر از فشار چشم کاسته می‌شود و در موارد حاد در صورت عدم موفقیت درمان با لیزر از روش جراحی استفاده می‌شود .

* درمان دارویی:

شایع ترین نوع درمان زودرس گلوکوم درمان دارویی است. داروهای گلوکوم به‌صورت قطره‌های چشمی و قرص تجویز می شوند. این داروها به دو شکل سبب کاهش فشار داخل چشم می شوند. بعضی باعث کاهش تولید مایع در چشم شده و بعضی به تخلیه بیشتر مایع از درون چشم کمک می کنند.

 

* درمان لیزری کاهنده فشار داخل چشم:

- ایریدوتومی لیزری: روش جراحی است که به صورت سرپایی انجام می‌شود. در این روش منفذ کوچکی در عنبیه ایجاد می‌شود و باعث عبور آسان‌تر مایع زلالیه به زاویه چشم می‌شود. این روش در بیمارانی که دچار تنگی زاویه و یا گلوکوم زاویه بسته می باشند کاربرد دارد.

- ترابکولوپلاستی لیزری انتخابی: این روش برای درمان گلوکوم زاویه باز مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این روش از طول موجی استفاده می‌شود که فقط بر روی سلول‌های حاوی ملانین شبکه ترابکولار اثر می‌کند. پاسخ اولیه بیولوژیک به این طول موج به ترتیبی است که باعث آزاد شدن سیتوکین‌ها (یک نوع از واسطه‌های شیمیایی) شده و آنها نیز باعث فعال شدن و تجمع ماکروفاژها (نوعی سلول) شده و تغییراتی ایجاد می‌کنند که در نهایت باعث پایین آمدن فشار چشم می‌شود. از آنجایی که طول موج به‌کار رفته در این تکنیک صدمه‌ای به سایر بافت‌ها وارد نمی‌کند چندین بار در طول زندگی قابل تکرار است.

- سیکلوفتوکوآگولاسیون اندوسکوپیک: در این روش که در اتاق عمل بیمارستان فوق تخصصی چشم پزشکی نور تهران-ایران انجام می‌شود اجسام مژگانی که باعث ترشح مایع زلالیه می‌شوند مورد درمان قرار می‌گیرند. این فرآیند باعث کاهش ترشح مایع زلالیه و در نهایت کاهش فشار چشم می‌شود. این روش معمول توام با عمل آب مروارید انجام می‌شود.

1. شب قبل از جراحی استحمام کرده و صورت خود را با صابون یا شامپوی بچه رقیق شده بشویید.

2. با توجه به زمان جراحی که توسط تیم درمانی به بیمار اعلام می‌شود ملاحظات تغذیه‌ای را رعایت فرمایید.

3. اگر از داروی خاصی استفاده می‌کنید، حتما به جراح چشم‌پزشک بیمارستان چشم‌پزشکی نور و متخصص بیهوشی اطلاع دهید.

توجه:

* داروهای پرفشاری خون و داروهای کاهنده چربی خون باید طبق دستور قبلی استفاده شوند.

* داروهای قلبی باید طبق دستور قبلی استفاده شوند. در صورت استفاده از آسپرین و وارفارین در صورت امکان این داروها باید قطع گردند؛ اما در این مورد حتما با چشم پزشک معالج خود مشورت کنید.

* در صورتی که به دیابت مبتلا هستید به چشم پزشک معالج خود اطلاع دهید.

4. برای آزمایش‌های قبل از عمل شامل آزمایش خون و مشاوره قلب و عروق که در بیمارستان چشم‌پزشکی نور انجام می‌گیرد آماده باشید.

1. بعد از ترخیص، بر روی چشم شما محافظ پلاستیکی و پانسمان قرار داده می‌شود. از باز کردن پانسمان در خانه پرهیز کنید.

2. استراحت در روز اول بعد از جراحی توصیه می‌شود. بعد از جراحی گلوکوم از برداشتن اجسام سنگین (به طور معمول بیش از 2 کیلوگرم) خودداری کنید. چنانچه از پله باید بالا بروید، رعایت احتیاط و همراهی توسط نزدیکان بیمار ضروری است.

3. در زمان استراحت زیر سر باید بالاتر از معمول باشد.

4. مصرف غذاهای سبک، مایعات گرم خوردن سبزیجات و میوه مناسب برای تسریع بهبودی مناسب است.

5. بعد از جراحی‌های گلوکوم احساس وجود جسم خارجی طبیعی است. برای کاهش ناراحتی بیمار مسکن تجویز می‌شود.

* نکته مهم:

- بیمار یک روز بعد از جراحی باید برای معاینه مراجعه کند. 

- جراحی گلوکوم برای حفظ بینایی و پیشگیری از نابینایی است و موجب افزایش دید نمی‌شود.

- از چه سن بیماری گلوکوم اهمیت پیدا می‌کند؟

- چه عواملی در بروز بیماری گلوکوم نقش دارند؟

- چگونه از وجود بیماری آب سیاه آگاه شوم؟

- معاینه بالینی گلوکوم شامل چه مواردی است؟

- چه زمانی می توان به سراغ درمان لیزری کاهنده فشار داخل چشم رفت؟

- ایریدوتومی لیزری در چه بیمارانی کاربرد دارد؟

- چه زمانی درمان با ترابکولوپلاستی لیزری انتخابی مناسب است؟

 

 

 

 

- از چه سن بیماری گلوکوم اهمیت پیدا می‌کند؟

در افراد عادی از 40سالگی بیماری گلوکوم اهمیت پیدا کرده و باید معاینه‌های چشم پزشکی به شکل منظم در بیمارستان چشم‌پزشکی نور پیگیری شود.

- چه عواملی در بروز بیماری گلوکوم نقش دارند؟

عامل اصلی ابتلا به بیماری گلوکوم ناشی از وراثت و عوامل ژنتیکی است اما به گفته پزشکان مصرف برخی داروهای میگرنی و مصرف طولانی مدت کورتون از طریق خوراکی، تزریقی، پوستی و استنشاقی و به خصوص قطره‌های چشمی که معمولا برای درمان آلرژی و حساسیت چشمی تجویز می‌شوند، می‌تواند در افراد مستعد بیماری آب سیاه را ایجاد کند.

همچنین بیماری‌های قلبی عروقی، دیابت، داروهای آرام بخش و آنتی هیستامین‌ها نیز در بروز این بیماری موثر هستند.

- چگونه از وجود بیماری آب سیاه آگاه شوم؟

* در گلوکوم مادرزادی با علائمی از قبیل سفیدی قرنیه، اشک ریزش، ترس از نور و بزرگی چشم

* در گلوکوم زاویه باز که معمولاً علامتی ندارد مگر اینکه بیماری پیشرفت و اختلال در میدان بینایی ایجاد کند.

* در گلوکوم زاویه بسته حاد بیمار با علائم حاد کاهش دید در چشم، اشک ریزش، ترس از نور، دیدن هاله و رنگین کمان اطراف نورها، تهوع و استفراغ مواجه می‌شود و باید تحت درمان فوری قرار بگیرد.

- معاینه بالینی گلوکوم شامل چه مواردی است؟

اندازه‌گیری فشار داخل چشم، معاینه زاویه چشم، بررسی نمای عصب بینایی و تست میدان بینایی. در صورت نیاز چشم پزشک متخصص تصویربرداری از سر عصب بینایی و شبکیه را تجویز خواهد کرد.

- چه زمانی می توان به سراغ درمان لیزری کاهنده فشار داخل چشم رفت؟

جراحی با لیزر به تخلیه مایع از درون چشم کمک می‌کند. هر چند از این روش می‌توان در هر زمانی استفاده کرد ولی معمولا بعد از آزمایش درمان دارویی به‌کار می‌رود. در بسیاری موارد بیمار باید بعد از جراحی لیزری نیز دارو مصرف کند.

- ایریدوتومی لیزری در چه بیمارانی کاربرد دارد؟

در بیمارانی که دچار تنگی زاویه و یا گلوکوم زاویه بسته هستند. این جراحی از نوع سرپایی است و چشم پزشک با ایجاد یک منفذ در عنبیه باعث عبور آسان‌تر مایع زلالیه به زاویه چشم می‌شود.

- چه زمانی درمان با ترابکولوپلاستی لیزری انتخابی مناسب است؟

این روش برای درمان گلوکوم زاویه باز مورد استفاده قرار می‌گیرد. از آنجایی که طول موج به‌کار رفته در این تکنیک صدمه‌ای به سایر بافت‌ها وارد نمی‌کند چندین بار در طول زندگی قابل تکرار است.

* در چه صورتی سیکلوفتوکوآگولاسیون اندوسکوپیک درمان مناسبی است؟

این روش برای درمان اجسام مژگانی که باعث ترشح مایع زلالیه می‌شوند کاربرد دارد و می‌بایست در اتاق عمل انجام شود. این روش به طور معمول توام با عمل کاتاراکت یا آب مروارید توسط چشم پزشکان بیمارستان چشم‌پزشکی نور انجام می‌شود.

    عضویت در خبرنامه بیمارستان نور