دژنراسيون ماكولا - Age-related Macular Degeneration

دژنراسيون ماكولا (AMD or ARMD) شايع ترين علت كوری در جهان است! در اين بيماری ماكولا يا لكه زرد تخريب مي شود. ماكولا قسمت حساس به نور شبكيه و مسئول ديد مستقيم و واضح است كه برای كارهاي دقيق مثل خواندن و رانندگي لازم است.

دژنراسيون ماكولا بر دو نوع است: خشك (Dry) و تَر (Wet). نوع خشك شايع تر بوده و حدود %90 بيماران به اين نوع مبتلا مي شوند. نوع تَر معمولا با كاهش ديد شديدتر و جدي تری همراه است.

دژنراسيون ماكولا در افراد بالاي 65 سال شايع تر بوده و زنان بيشتر به اين بيماري مبتلا مي شوند. اكثر موارد اين بيماري با افزايش سن بوجود مي آيند. اين بيماري مي تواند عارضه بعضي داروها نيز باشد. همچنين به نظر مي رسد ارث نيز در ابتلا به اين بيماري نقش داشته باشد.

 دژنرسانس ماکولا (خشک) دژنرسانس ماکولا (wet)
Source: eyemdlink

 

علائم و نشانه های دژنراسیون ماکولا

دژنراسيون ماكولا مي تواند سبب كاهش ديد تدريجي يا ناگهاني شود. اگر خطوط مستقيم را موج دار مي بينيد، ديدتان تار است، يا لكه های تيره در مركز ديد خود مي بينيد احتمال دارد كه دچار علائم اوليه دژنراسيون ماكولا شده باشيد. در بسياری موارد قبل از اينكه بيمار دچار علائم شود چشم پزشك علائم اوليه بيماری را در معاينه تشخيص مي دهد. اين كار معمولا از طريق تست ميدان بينايي صورت مي گيرد.

در دژنرسانس ماكولا ديد مركزی مختل شده و بيمار در مركز ديد خود لكه ای سياه مي بيند.

 

 

علت دژنراسيون ماكولا

علت دقيق اين بيماري هنوز شناخته نشده است. نوع خشك ممكن است بر اثر پير و نازك شدن بافت ماكولا، رسوب رنگدانه ها در ماكولا، و يا تركيبي از اين دو ايجاد شود. در نوع تَر عروق خوني جديد در زير شبكيه رشد كرده و خون و مايع از آنها نشت مي كند. اين نشت سبب مرگ سلول های شبكيه شده و باعث ايجاد نقاط كور در ديد مركزی مي شود.

عواملي كه شانس ابتلا به بيماری را افزايش مي دهد عبارتند از: سابقه خانوادگي، مصرف سيگار، فشار خون بالا، دوربيني و چاقي.

بسياري از پژوهشگران و چشم پزشكان معتقدند كه بعضي از مواد غذايي نظير روي، لوتئين، زيگزانتين (Xyxantine) و ويتامين هاي A ،C و E به كاهش خطر ابتلا به بيماري كمك كرده و يا پيشرفت AMD خشك را كند مي كنند. چربي ها نيز ممكن است در اين ميان نقش داشته باشند. در مطالعه اي كه نتايج آن در شماره آگوست 2001 مجله چشم پزشكي Archive of Ophthalmologoy چاپ شده است نتيجه گيری شده است كه مصرف اسيد های چرب امگا-3 كه در ماهي به ميزان فراواني يافت مي شود اثر حفاظتي در مقابل دژنراسيون ماكولا دارد. از سوي ديگر، مصرف اسيدهای چرب امگا-6 كه در روغن های نباتی يافت مي شوند خطر ابتلا را افزايش می دهد.

بعضي از موارد دژنراسيون ماكولا عارضه ای از داروهای سمي نظيركلروكين (دارويي ضد مالاريا) يا فنوتيازين ها (دسته اي از داروهاي روانپزشكي) هستند.

درمان دژنراسيون ماكولا

اين بيماری درمان قطعي ندارد ولي درمان هايي براي جلوگيری از پيشرفت بيمار و يا حتي بهبود ديد وجود دارد.

ويتامين ها و مواد معدنی : تحقيقات نشان داده است كه ويتامين های آنتي اكسيدان نظير بتا-كاروتن (ويتامين A) و ويتامين های C و E ممكن است ماكولا را در برابر تخريب محافظت كنند. اخيرا در مطالعه اي بر روي 3600 بيمار نشان داده شده است كه مصرف ويتامين هاي C ,E, بتا-كاروتن و روی، خطر پيشرفت بيماری را در بعضی بيماران تا %28 كاهش مي دهد. اين يافته ها سبب مي شوند تا پژوهشگران به بيماران در خطر ابتلا به AMD پيشرفته توصيه كنند آنتي اكسيدان و روي به مقادير زير مصرف كنند. مقادير توصيه شده به شرح زيرند:

  • 500 ميلي گرم ويتامين C
  • 400 واحد ويتامين E
  • 15 ميلي گرم بتا-كاروتن
  • و 80 ميلي گرم اكسيد روی

بايد توجه داشت كه كسانيكه سيگار مي كشند نبايد از قرص های بتا-كاروتن استفاده كنند زيرا ريسك ابتلا به سرطان ريه در اين افراد و كسانيكه تازه سيگار را ترك كرده اند با مصرف بتا-كاروتن افزايش مي يابد.

درمان دارويی با ويزودين (Visudyne): ويزودين اولين دارويي است كه براي نوع تَر بكار مي رود. در اين روش درماني، دارو به دست بيمار تزريق شده و سپس با استفاده از يك ليزر غير حرارتي فعال مي شود. فعال شدن دارو سبب ايجاد واكنشي شيميايي مي شود كه عروق خوني غير طبيعي را از بين مي برد. از هر 6 بيمار درمان شده يك نفر ديد بهتری پيدا مي كند و اين دو برابر بيماراني است كه از اين دارو استفاده نمي كنند.

درمان با ليزر: فوتوكوآگولاسيون با ليزر (Laser Photocoagulation) با تخريب و عايق بندی عروق خوني جديد و جلوگيری از نشت خون و مايع باعث بهبود بيماران مبتلا به نوع تَر مي شود. در اين روش جاي ليزر مانند زخمي بر روي شبكيه باقي مي ماند و باعث بوجود آمدن نقاط كور در ديد بيمار مي شود. پژوهشگران مشغول بررسي راه هايي برای كاهش زخم ها و همچنين درمان نوع خشك بيماری با ليزر هستند.

فيلتراسيون خونی (Blood Filtration): در اين روش كه حدود 2 دهه پيش توسط ژاپني ها ابداع شد جريان متفاوت خون در غشاء سبب كاهش مقدار بعضي از پروتئين ها و اسيد هاي چرب كه مقدارشان زياد است و ممكن است مضر باشند مي شود. اين تكنيك در بيماريهای مختلفي بكار گرفته شده است ولي نوع جديدی از آن بنام رئوفرزيس (Rheopheresis) برای درمان نوع خشك AMD تست شده است. رئوفرزيس هنوز توسط سازمان غذا و داروي آمريكا (FDA) تأييد نشده است ولي بصورت تجارتي در كانادا و اروپا در دسترس است.

تلسكوپ قابل جاگذاری (Implantable Telescope): اين وسيله تلسكوپي كوچك است كه تصوير را بزرگ كرده و بر روي شبكيه مي اندازد. بزرگ شدن تصوير سبب مي شود كه نسبت قسمت تخريب شده ماكولا به اندازه تصوير كم شود و در نتيجه لكه هايی كه در ديد مركزي ديده مي شوند كوچكتر شوند. تلسكوپ مينياتوری قابل جاگذاری (Implantable Miniature Telescope) در اواخر دهه 90 اختراع شد و در حال حاضر بر روی 200 بيمار آزمايش شده است.

وسايلی كه برای كاهش بينايي استفاده می شوندهر چند اخيراً پيشرفت های زيادی در درمان AMD صورت گرفته است ولي ديد از دست رفته قابل بازگشت نيست. براي بيمارانی كه ديدشان را از دست داده اند وسايلي وجود دارد كه با استفاده از لنز هاي بزرگ كننده و نور زياد به بهبود بينايي كمك مي كنند. بعضي از اين وسايل تصوير را به قسمت هاي محيطي تر شبكيه و خارج از محدوده ماكولا منتقل مي كنند.

عضویت در خبرنامه بیمارستان نور